Mauthausen

Mauthausen ligt op een heuvel boven de Donau in Opper-Oostenrijk, een pittoresk stadje met granieten huizen, met bloemen gevulde ramen en een fraaie markt die niet te onderscheiden zou zijn van tientallen andere charmante Oostenrijkse rivierplaatsen—als het niet was voor het voormalige concentratiekamp op het plateau erboven, wiens granieten muren en wachttorens dienen als een van Europa's belangrijkste en meest aangrijpende herdenkingsplaatsen voor de slachtoffers van het nationaal-socialisme.

Het Mauthausen Memorial—het voormalige Konzentrationslager Mauthausen—werd geëxploiteerd van augustus 1938 tot aan de bevrijding door Amerikaanse troepen in mei 1945, gedurende welke tijd ongeveer 190.000 mensen uit meer dan veertig landen binnen zijn muren werden opgesloten. Meer dan 90.000 van hen stierven—door honger, ziekte, uitputting door gedwongen arbeid in de aangrenzende granietgroeven, of opzettelijke moord. Het memorial behoudt het kamp grotendeels zoals het werd aangetroffen bij de bevrijding: de dubbele perimeter muren van graniet, de hoofdingang, de SS-barakken, de gaskamer en het crematorium zijn ter plaatse gebleven, hun klinische alledaagsheid voegt toe aan, in plaats van afdoet van, de verschrikkingen die zij vertegenwoordigen.

De steengroeve, bekend als de Wiener Graben, is centraal voor zowel het doel van het kamp als zijn gedenkwaardige betekenis. De 186 treden van de "Trap van de Dood"—de stenen trap die in de wand van de steengroeve is uitgehakt, waarlangs gevangenen blokken graniet van wel vijftig kilogram droegen—zijn uitgegroeid tot een van de krachtigste symbolen van de wreedheid van het kamp. De muren van de steengroeve, getekend door de sporen van gedwongen extractie, en de muur van parachutisten waarlangs gevangenen naar hun dood werden geduwd, bieden een landschap van herinnering dat elke museumtentoonstelling overstijgt.

De tentoonstellingsruimtes van het gedenkteken, die in de afgelopen jaren zijn gerenoveerd en uitgebreid, bieden een uitgebreide historische context door middel van documenten, foto's, persoonlijke getuigenissen en multimedia-installaties. De Kamer van Namen vermeldt alle bekende slachtoffers, en nationale gedenktekens opgericht door de vele landen wiens burgers hier gevangen zaten, creëren een internationale gedenkwaardige omgeving binnen de perimeter van het kamp. De educatieve programma's die door het gedenkteken worden aangeboden, trekken jaarlijks duizenden studenten aan, waarmee het dubbele doel van het gedenkteken wordt vervuld: het eren van de doden en het onderwijzen van de levenden.

De stad Mauthausen, onder het monument, gaat zijn dagelijkse leven voort met de stille waardigheid van een gemeenschap die in de permanente schaduw van de geschiedenis leeft. De Donau bij Mauthausen is breed en kalm, en de granieten architectuur van de stad—dezelfde steen die door de gevangenen van het kamp werd gewonnen—dient als een constante, ongemakkelijke herinnering aan de verbinding tussen de traditionele industrie van de stad en de gedwongen arbeidseconomie van het kamp. Riviercruiseschepen meren aan bij de kade van de stad, met pendeldiensten naar het monument. Het monument is het hele jaar door geopend, en de ernst van het bezoek vereist comfortabel weer—van april tot oktober is het meest geschikt. De ervaring is emotioneel veeleisend maar essentieel, en de meeste bezoekers komen naar buiten met een verdiept begrip van zowel het donkerste hoofdstuk van de geschiedenis als de noodzaak van herinnering.