Hashima

Zes kilometer voor de kust van Nagasaki, oprijzend uit de Oost-Chinese Zee als een betonnen fort op een vulkanisch rif, staat Hashima-eiland — algemeen bekend als Gunkanjima, "Battleship Island" — als een van de meest aangrijpende en verontrustende ruïnes uit het industriële tijdperk. Dit kleine eiland, nauwelijks 480 meter lang en 160 meter breed, was ooit de dichtstbevolkte plek op aarde: op zijn hoogtepunt in 1959 woonden er 5.259 inwoners in de appartementen, scholen, ziekenhuizen en recreatiefaciliteiten die elk beschikbaar vierkante meter van het eiland bedekten, allemaal ten dienste van de door Mitsubishi geëxploiteerde onderzeese kolenmijnen die zich onder de zeebodem bevonden.

De geschiedenis van het eiland is een samengeperst drama van industriële ambitie, menselijke volharding en abrupte verlatenheid. De steenkoolwinning begon hier in 1887, en in de daaropvolgende decennia werd het natuurlijke eiland geleidelijk ingekapseld in betonnen zeewallen en uitgebreid door middel van landaanwinning, totdat de oorspronkelijke rots nauwelijks zichtbaar was onder lagen van versterkte constructie. Japan's eerste grootschalige versterkte betonnen appartementencomplex werd hier gebouwd in 1916, en tegen de jaren vijftig had de skyline van het eiland — een gekartelde silhouet van woongebouwen, industriële structuren en de enorme betonnen zeewal — het slagschipprofiel gecreëerd dat zijn bijnaam inspireerde.

Er zijn geen diensten op Hashima — het eiland is onbewoond sinds Mitsubishi de mijn in 1974 sloot, en de gehele bevolking vertrok binnen enkele maanden. Toerboten vanuit Nagasaki brengen bezoekers naar een aangewezen landingsgebied, vanwaar geleide wandelroutes de betonnen paden langs de zuidrand van het eiland doorkruisen. De achteruitgang is geavanceerd en dramatisch: betonnen gevels vergaan, stalen wapening roest door de muren, daken zijn ingestort in appartementen waar meubels en persoonlijke bezittingen nog zichtbaar zijn. De school, het ziekenhuis, de bioscoop — ze staan allemaal open voor de elementen, langzaam overgevend aan de zoutwind en de regen.

De ethische dimensie van de geschiedenis van Hashima voegt diepte toe aan het architecturale spektakel. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden Koreaanse en Chinese dwangarbeiders naar het eiland gebracht om onder brute omstandigheden in de mijnen te werken — een geschiedenis die Japan met verschillende graden van volledigheid heeft erkend en die een punt van diplomatiek gevoel blijft met Zuid-Korea en China. De UNESCO-werelderfgoedinschrijving van het eiland in 2015, als onderdeel van de "Sites of Japan's Meiji Industrial Revolution," genereerde controverse juist vanwege deze oorlogsverleden. Bezoekers zouden zich moeten verdiepen in beide verhalen: de opmerkelijke industriële prestatie en de menselijke kosten.

Hashima is bereikbaar per tourboot vanuit Nagasaki (ongeveer 40 minuten), met verschillende operators die dagelijkse vertrekkingen aanbieden wanneer het weer het toelaat. Het aanleggen is afhankelijk van het weer — de zee moet rustig genoeg zijn voor de boot om veilig aan de betonnen pier te kunnen dokken. De rondleidingen volgen vaste paden en duren doorgaans 30-40 minuten op het eiland. Het beste seizoen loopt van april tot oktober, hoewel het eiland het hele jaar door te bezoeken is. Fotografie is overal toegestaan, en de visuele mogelijkheden zijn buitengewoon — elke hoek onthult een nieuwe compositie van industriële ruïne, zee en lucht.