Tunezja
Sidi Bou Said: Tunezyjska wieś na klifie malowana na niebiesko i biało
Sidi Bou Said unosi się nad Zatoką Tuniską niczym sen namalowany w dwóch kolorach — olśniewającej bieli wapiennych ścian i nasyconym kobaltowym błękicie każdego drzwi, ramy okiennej oraz żelaznego balkonu. Ta wieś na klifie, usytuowana na przylądku z widokiem na ruiny starożytnego Kartaginy, od początku XX wieku fascynuje artystów, pisarzy i podróżników, kiedy to wizjonerski baron Rodolphe d'Erlanger ustanowił tu swój pałac i przekonał francuskie władze kolonialne do wprowadzenia regulacji chroniących niebiesko-białą kolorystykę wioski. Sto lat później te regulacje wciąż obowiązują, a ich przestrzeganie zapewniają tunezyjskie władze kulturalne, dzięki czemu Sidi Bou Said pozostaje jedną z najbardziej fotogenicznych — i najbardziej autentycznych — wsi w basenie Morza Śródziemnego.
Wieś nosi nazwę od sufickiego świętego z XIII wieku, Abu Saida ibn Khalefa ibn Yahia Ettamimi el Beji, którego zaouia — sanktuarium i miejsce modlitwy — wieńczy najwyższy punkt przylądka. Związek świętego z tym miejscem sięga wieków przed powstaniem obecnej wsi, a duchowa atmosfera, która przyciągnęła jego pierwotne schronienie, wciąż utrzymuje się w cichych uliczkach z dala od głównych szlaków turystycznych. Język architektoniczny Sidi Bou Said syntetyzuje tradycje andaluzyjskie, osmańskie oraz rdzennych mieszkańców Afryki Północnej, tworząc styl, który jest niewątpliwie tunezyjski, a jednocześnie harmonizuje z szerszym śródziemnomorskim vernacular. Ekrany mashrabiya — wystające drewniane osłony okienne, które zapewniają prywatność, wpuszczając jednocześnie światło i powietrze — tworzą skomplikowane wzory cieni na białych ścianach, podczas gdy ciężkie drewniane drzwi, wysadzane czarnymi żelaznymi gwoździami, odzwierciedlają dziedzictwo andaluzyjskie przyniesione przez muzułmańskich i żydowskich uchodźców wypędzonych z Hiszpanii w XV i XVI wieku.
Artystyczne dziedzictwo Sidi Bou Said stanowi istotny rozdział w historii nowoczesnej sztuki. Słynna wizyta Paula Klee w 1914 roku, podczas której zadeklarował: "kolor mnie posiada... kolor i ja jesteśmy jednym", zaowocowała akwarelami, które pomogły uwolnić europejskie malarstwo od ograniczeń przedstawieniowych. August Macke, który towarzyszył Klee, stworzył dzieła o podobnym znaczeniu. Simone de Beauvoir, Andre Gide, Michel Foucault i Gustave Flaubert spędzili tu czas, przyciągnięci połączeniem piękna, wolności intelektualnej oraz poczuciem — nie całkowicie iluzorycznym — że Sidi Bou Said istnieje nieco poza zwykłym czasem. Pałac Ennejma Ezzahra, arcydzieło barona d'Erlangera, obecnie pełni rolę Centrum Muzyki Arabskiej i Śródziemnomorskiej, a jego misternie zdobione pokoje mieszczą kolekcję tradycyjnych instrumentów i organizują koncerty, które wypełniają jaśminowo pachnące wieczory kwartowymi tonami i złożonymi rytmami tunezyjskiej muzyki malouf.
Bliskość starożytnej Kartaginy dodaje wymiaru historycznej głębi, który przekształca Sidi Bou Said z malowniczej wioski w bramę do jednego z najważniejszych doświadczeń archeologicznych w basenie Morza Śródziemnego. Ruiny Kartaginy — założonej przez Fenicjan w IX wieku p.n.e., zniszczonej przez Rzym w 146 roku p.n.e., odbudowanej jako miasto rzymskie, a następnie zajętej przez Wandalów, Bizantyjczyków i Arabów — rozciągają się na zboczu poniżej Sidi Bou Said w sekwencji, która kompresuje trzy tysiące lat historii Morza Śródziemnego w jeden archeologiczny park. Tophet, punickie porty, łaźnie Antoninów — największe rzymskie łaźnie w Afryce — oraz muzeum na wzgórzu Byrsa razem opowiadają historię cywilizacji, która stawiała czoła Rzymowi w walce o panowanie nad zachodnim Morzem Śródziemnym. Muzeum Bardo w pobliskiej Tunisie mieści najlepszą na świecie kolekcję rzymskich mozaik, których kolory i kompozycje stanowią zdumiewające okno na codzienne życie w rzymskiej Afryce Północnej.
Zmysłowe doświadczenie Sidi Bou Said wykracza poza jego wizualne piękno. Zapach jaśminu — który rośnie w niezwykłej obfitości w całej wiosce — perfumuje każdą uliczkę i dziedziniec, intensyfikując się, gdy popołudniowe ciepło uwalnia olejki eteryczne z kwiatów. Cafe des Nattes, herbaciarnia na klifie, która serwuje miętową herbatę i turecką kawę z orzeszkami piniowymi od co najmniej XIX wieku, oferuje widoki na Zatokę Tuniską, które były tłem dla niezliczonych rozmów o sztuce, polityce i znaczeniu tożsamości śródziemnomorskiej. Lokalna kuchnia — ciasto brik wypełnione jajkiem i tuńczykiem, grillowana ryba z harissą i cytrynami w zalewie oraz słodkie wypieki tunezyjskiej cukierni — odzwierciedla położenie kraju na skrzyżowaniu tradycji kulinarnych Arabów, Berberów, Francuzów i Turków. Przybywając do Sidi Bou Said drogą morską, obserwując, jak biała i niebieska wioska wyłania się z mgły nad turkusową zatoką, od razu rozumiesz, dlaczego ten mały przylądek zainspirował tak nieproporcjonalną reakcję twórczą — niektóre miejsca po prostu żyją bardziej niż inne, a Sidi Bou Said wibruje z częstotliwością, którą artyści, przez wieki i kultury, uznali za nieodpartą.